Podczas sesji plenarnej Europejskiego Komitetu Regionów w Brukseli radny Powiatu Inowrocławskiego Adam Banaszak przedstawił opracowaną przez zespół pod jego przewodnictwem opinię dotyczącą przyszłości Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności. Dokument, przyjęty przez przedstawicieli samorządów z całej Europy, stanie się oficjalnym stanowiskiem Komitetu Regionów w pracach Parlamentu Europejskiego nad nowymi rozwiązaniami zwiększającymi bezpieczeństwo mieszkańców Unii.

Chcesz wesprzeć działalność gniewkowo.eu?

Przyjęta opinia odnosi się do jednego z najważniejszych wyzwań stojących dziś przed Europą – skutecznego przygotowania państw, regionów i lokalnych społeczności na katastrofy naturalne, zagrożenia zdrowotne, kryzysy humanitarne czy zagrożenia hybrydowe.

Głos samorządów w Unii Europejskiej

Europejski Komitet Regionów jest organem doradczym Unii Europejskiej, reprezentującym władze lokalne i regionalne wszystkich państw członkowskich. Tworzy go 329 przedstawicieli samorządów – burmistrzów, prezydentów miast, marszałków województw, radnych i przedstawicieli regionów – którzy opiniują projekty unijnych aktów prawnych dotyczących m.in. polityki regionalnej, transportu, środowiska, zdrowia, edukacji czy bezpieczeństwa.

Polskę reprezentuje 21 członków oraz 21 zastępców, wyznaczanych spośród przedstawicieli samorządów wszystkich szczebli. Ich zadaniem jest przedstawianie stanowiska polskich wspólnot lokalnych i regionalnych podczas prac nad unijnymi regulacjami, tak aby tworzone prawo uwzględniało doświadczenia i potrzeby samorządów. W kadencji 2025-30, obok Adama Banaszaka, polskimi przedstawicielami w Europejskim Komitecie Regionów są m.in.: Marszałek Województwa Kujawsko-Pomorskiego Piotr Całbecki, Prezydent Miasta Gdańska Aleksandra Dulkiewicz, Prezydent m. st. Warszawy Rafał Trzaskowski czy Prezydent Miasta Łodzi Hanna Zdanowska.

Opinie przyjmowane przez Europejski Komitet Regionów trafiają następnie do Parlamentu Europejskiego, Komisji Europejskiej i Rady Unii Europejskiej jako oficjalne stanowisko europejskich władz lokalnych i regionalnych.

Większy budżet i nowe wyzwania

Jak podkreśla Adam Banaszak, nowa odsłona Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności znacząco zwiększa zarówno skalę finansowania, jak i zakres działań.

– Obrona cywilna ludności, przygotowanie na zdarzenia kryzysowe, to kompetencja państw członkowskich, ale jest takie oczekiwanie mieszkańców Unii, że w przypadku, kiedy katastrofa nastąpi, kiedy rzeczywiście sytuacja jest kryzysowa, to Unia Europejska okaże swoje wsparcie, okaże solidarność. Stąd Unijny Mechanizm Ochrony Ludności – mówił podczas sesji.

Jak zaznaczył, w nowej perspektywie finansowej na lata 2028–2034 na realizację mechanizmu przewidziano 10,7 miliarda euro, które po raz pierwszy stanowią odrębną pozycję w budżecie Unii Europejskiej.

– Ta odsłona, po pierwsze, będzie dysponowała dużo większymi środkami. Ważne jest także to, że zakres pomocy i wsparcia znacząco się rozszerza. Mamy zdecydowaną akcję mającą na celu lepsze przygotowanie ludności Unii Europejskiej i naszych mieszkańców na zdarzenia kryzysowe. Mamy zdecydowane wsparcie Unii, jeśli chodzi o przygotowanie planów ryzyka, ale także przygotowanie czy wsparcie w obszarze „dual use” infrastruktury. Mamy zdecydowane wsparcie i nowe rozwiązania także, jeśli chodzi o strukturę zarządzania kryzysowego, koordynacji i pomocy – wyjaśniał.

Coraz więcej zagrożeń wymaga wspólnej odpowiedzi

Przygotowana opinia zwraca uwagę, że Europa musi być gotowa na coraz częstsze i bardziej złożone sytuacje kryzysowe.

– Centrum Zarządzania Kryzysowego jest centrum, które koordynuje pomoc krajom unijnym i poza Unią w przypadku, kiedy katastrofa nastąpi. Zakres katastrof zwiększa się. Zmiany klimatyczne, ale także zagrożenia hybrydowe, wojna za naszą granicą, coraz więcej suszy, powodzi i wichur powoduje, że coraz więcej środków musi być przygotowywane i zabezpieczone zarówno na przygotowanie do katastrofy, jak i potem na wsparcie i pomoc, kiedy one nastąpią – podkreślił Adam Banaszak.

Nowe rozwiązania przewidują również większe wsparcie dla unijnego Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego w Brukseli oraz rozwój systemu rescEU, który umożliwia wspólne wykorzystanie zasobów państw członkowskich podczas sytuacji nadzwyczajnych zarówno na terenie Unii Europejskiej, jak i poza jej granicami.

Samorządy chcą być partnerem

Jednym z najważniejszych postulatów opinii jest wzmocnienie roli samorządów w systemie ochrony ludności. Zdaniem autorów dokumentu to właśnie władze lokalne i regionalne jako pierwsze odpowiadają za bezpieczeństwo mieszkańców podczas sytuacji kryzysowych.

– W naszej opinii przede wszystkim zwracamy uwagę na dwa aspekty. Pierwszy to dostępność środków unijnych. W ramach funduszu rescEU musimy mieć możliwość jako władze lokalne i regionalne – czyli ci, którzy tak naprawdę pierwsi są na linii ognia, pierwsi spotykają się z mieszkańcami w trakcie katastrofy – korzystania z tych środków. Aby było to możliwe, musimy także być włączeni w przygotowanie planów kryzysowych. To my jako władze lokalne i regionalne odpowiadamy przed naszymi mieszkańcami za ich bezpieczeństwo i właśnie w tym kierunku zmierza nasza opinia – mówił.

Jak dodał, samorządy mogą liczyć w tej sprawie na wsparcie Parlamentu Europejskiego.

– Cieszymy się z tego, że mamy w tym obszarze bardzo mocne wsparcie Parlamentu Europejskiego. Jest po naszej stronie i robi wszystko, aby w ramach konkretnych rozwiązań pojawiły się zapisy gwarantujące, że to właśnie władze lokalne i regionalne będą aktywnymi uczestnikami wszystkich procesów związanych z ochroną ludności – podkreślił.

Środki także dla lokalnych społeczności

Zdaniem Adama Banaszaka niezwykle istotne jest, aby z nowych instrumentów finansowych mogły korzystać nie tylko administracje państwowe, ale również samorządy i organizacje społeczne.

– Poza środkami finansującymi działania realizowane na poziomie Unii Europejskiej – takie jak funkcjonowanie Centrum Zarządzania Kryzysowego, systemu rescEU czy przygotowywanie planów kryzysowych – zależy nam na tym, aby dostęp do funduszy miały również władze lokalne i regionalne, a także organizacje pozarządowe. Dobrym przykładem jest polska Ochotnicza Straż Pożarna, która również chciałaby korzystać z tych środków – zaznaczył.

Jak wyjaśnił, obecnie mechanizmy ochrony ludności pozostają kompetencją państw członkowskich, dlatego to administracja krajowa odpowiada za podział środków. Samorządy chcą jednak mieć zagwarantowany udział zarówno w planowaniu wydatków, jak i przygotowywaniu programów.

– Obrona cywilna i cała sfera mechanizmów ochrony ludności to kompetencja państw członkowskich. Nam jednak zależy na tym, abyśmy pojawili się jako podmioty zarówno przy planach kryzysowych, jak i przy konkretnych programach. Aby kraje członkowskie musiały uwzględniać także nasze potrzeby przy decydowaniu o rozdziale tych pieniędzy – podsumował.

Przyjęcie opinii przez Europejski Komitet Regionów oznacza, że stanowisko wypracowane przez przedstawicieli europejskich samorządów będzie jednym z dokumentów wykorzystywanych podczas dalszych prac nad nowymi rozwiązaniami dotyczącymi ochrony ludności i reagowania kryzysowego w Unii Europejskiej.